Fröhlich saçılması: Yarı iletkenlerde polar optik fonon etkileşimleriFröhlich saçılması: Yarı iletkenlerde polar optik fonon etkileşimleri
Fröhlich saçılması, polar yarı iletkenlerde (örneğin GaAs, InP, GaN, ZnO ve metal halojenür perovskitler) elektronlar ve boşlukların boyuna optik (LO) fononlarla etkileşimini açıklar. Bu etkileşimin fiziksel kökeni ??'de gösterilmiştir. Polar bir kristalde, komşu atomlar zıt yüklere sahiptir. Kristal kafesi optik bir modda titreştiğinde, pozitif ve negatif iyonlar birbirlerine göre hareket ederek salınımlı bir elektrik polarizasyonu oluşturur. Boyuna optik bir fonon için bu, kristal içinde hareket eden yük taşıyıcılarla etkileşime giren makroskopik bir elektrik alanı oluşturur.Fröhlich saçılması, polar yarı iletkenlerde (örneğin GaAs, InP, GaN, ZnO ve metal halojenür perovskitler) elektronlar ve boşlukların boyuna optik (LO) fononlarla etkileşimini açıklar. Bu etkileşimin fiziksel kökeni ??'de gösterilmiştir. Polar bir kristalde, komşu atomlar zıt yüklere sahiptir. Kristal kafesi optik bir modda titreştiğinde, pozitif ve negatif iyonlar birbirlerine göre hareket ederek salınımlı bir elektrik polarizasyonu oluşturur. Boyuna optik bir fonon için bu, kristal içinde hareket eden yük taşıyıcılarla etkileşime giren makroskopik bir elektrik alanı oluşturur.
Bu alan içinden hareket eden bir elektron, başlangıçtaki \(\mathbf{k}\) dalga vektörüne sahip durumdan, ya bir \(\hbar\omega_{LO}\) enerjili LO fononunu emerek ya da yayarak, son \(\mathbf{k}'\) durumuna geçebilir. Bu geçişler, ?? içindeki iletim bandı diyagramında gösterilmiştir. Serbest taşıyıcılar ile kafes polarizasyon alanı arasındaki elektrostatik etkileşim, Fröhlich etkileşimi olarak bilinir. Bu, özellikle oda sıcaklığında ve daha yüksek sıcaklıklarda, polar yarı iletkenlerde yük taşıyıcı hareketliliğini sınırlayan önemli bir mekanizmadır. Yüksek saflıktaki III-V malzemelerde elektron saçılmasına hakim olabilir ve sıcak taşıyıcıların enerjiyi kafese aktarması için etkili bir yol sağlar.Bu alan içinden hareket eden bir elektron, başlangıçtaki \(\mathbf{k}\) dalga vektörüne sahip durumdan, ya bir \(\hbar\omega_{LO}\) enerjili LO fononunu emerek ya da yayarak, son \(\mathbf{k}'\) durumuna geçebilir. Bu geçişler, ?? içindeki iletim bandı diyagramında gösterilmiştir. Serbest taşıyıcılar ile kafes polarizasyon alanı arasındaki elektrostatik etkileşim, Fröhlich etkileşimi olarak bilinir. Bu, özellikle oda sıcaklığında ve daha yüksek sıcaklıklarda, polar yarı iletkenlerde yük taşıyıcı hareketliliğini sınırlayan önemli bir mekanizmadır. Yüksek saflıktaki III-V malzemelerde elektron saçılmasına hakim olabilir ve sıcak taşıyıcıların enerjiyi kafese aktarması için etkili bir yol sağlar.
Bu nedenle, taşıyıcı hareketliliğinin hesaplanması, foto-uyarılmış taşıyıcıların soğumasının modellenmesi ve enerji dengesi taşıma modellerinde kullanılan enerji gevşeme sürelerinin belirlenmesi söz konusu olduğunda, Fröhlich saçılmasının anlaşılması önemlidir. Etkileşimin enerjiye olan bağımlılığı ??'de görülebilir; bu, GaAs'deki elektronlar için hesaplanan absorpsiyon, emisyon ve toplam saçılma oranlarını göstermektedir. Aşağıdaki bölümlerde, Fröhlich matris elemanını ve saçılma oranını hesaplamak için kullanılan tam üç boyutlu \(k\) uzay integralini türetmeden önce, LO fonon absorpsiyonunu ve emisyonunu daha ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.Bu nedenle, taşıyıcı hareketliliğinin hesaplanması, foto-uyarılmış taşıyıcıların soğumasının modellenmesi ve enerji dengesi taşıma modellerinde kullanılan enerji gevşeme sürelerinin belirlenmesi söz konusu olduğunda, Fröhlich saçılmasının anlaşılması önemlidir. Etkileşimin enerjiye olan bağımlılığı ??'de görülebilir; bu, GaAs'deki elektronlar için hesaplanan absorpsiyon, emisyon ve toplam saçılma oranlarını göstermektedir. Aşağıdaki bölümlerde, Fröhlich matris elemanını ve saçılma oranını hesaplamak için kullanılan tam üç boyutlu \(k\) uzay integralini türetmeden önce, LO fonon absorpsiyonunu ve emisyonunu daha ayrıntılı olarak inceleyeceğiz.
🧪 OghmaNano'da bunu inceleyin: OghmaNano, hesaplanmış yarı iletken bant yapılarını, taşıyıcı saçılma ve hareketlilik hesaplamalarıyla birleştirebilir. Kullanılabilir modeller ve örnek uygulamalar için k·p bant yapısı, kuantum yığını ve hareketlilik çözücü'ye bakın.🧪 OghmaNano'da bunu inceleyin: OghmaNano, hesaplanmış yarı iletken bant yapılarını, taşıyıcı saçılma ve hareketlilik hesaplamalarıyla birleştirebilir. Kullanılabilir modeller ve örnek uygulamalar için k·p bant yapısı, kuantum yığını ve hareketlilik çözücü'ye bakın.
Fröhlich etkileşimi nedir?Fröhlich etkileşimi nedir?
Kutuplu bir yarı iletkende, boyuna optik (LO) titreşim sırasında pozitif ve negatif iyonların göreli yer değiştirmesi, ??'de gösterildiği gibi salınımlı bir elektrik alanı \(\mathbf{E}_{LO}\) oluşturur. Bir yük taşıyıcı, elektrostatik potansiyel \(\phi_{LO}\) aracılığıyla bu alanla etkileşime girer ve bir elektron için \(-e\phi_{LO}\) değerinde bir etkileşim enerjisi sağlar. Etkileşim Coulomb etkileşiminden kaynaklandığı için, uzun menzillidir ve küçük fonon dalga vektörlerinde \(q\) en güçlüdür.Kutuplu bir yarı iletkende, boyuna optik (LO) titreşim sırasında pozitif ve negatif iyonların göreli yer değiştirmesi, ??'de gösterildiği gibi salınımlı bir elektrik alanı \(\mathbf{E}_{LO}\) oluşturur. Bir yük taşıyıcı, elektrostatik potansiyel \(\phi_{LO}\) aracılığıyla bu alanla etkileşime girer ve bir elektron için \(-e\phi_{LO}\) değerinde bir etkileşim enerjisi sağlar. Etkileşim Coulomb etkileşiminden kaynaklandığı için, uzun menzillidir ve küçük fonon dalga vektörlerinde \(q\) en güçlüdür.
Fröhlich etkileşiminin gücü, kristalin bir elektrik alanına ne kadar güçlü tepki verdiğine bağlıdır. Bu tepkiye iki unsur katkıda bulunur: çok hızlı tepki veren elektronlar ve daha yavaş tepki veren, çok daha ağır iyonlar. Bu durum, iki farklı dielektrik sabiti ortaya çıkarır: yalnızca elektronik tepkiyi açıklayan yüksek frekanslı dielektrik sabiti \(\varepsilon_\infty\) ve iyonik hareketin ek katkısını içeren statik dielektrik sabiti \(\varepsilon_s\).Fröhlich etkileşiminin gücü, kristalin bir elektrik alanına ne kadar güçlü tepki verdiğine bağlıdır. Bu tepkiye iki unsur katkıda bulunur: çok hızlı tepki veren elektronlar ve daha yavaş tepki veren, çok daha ağır iyonlar. Bu durum, iki farklı dielektrik sabiti ortaya çıkarır: yalnızca elektronik tepkiyi açıklayan yüksek frekanslı dielektrik sabiti \(\varepsilon_\infty\) ve iyonik hareketin ek katkısını içeren statik dielektrik sabiti \(\varepsilon_s\).
Polar bir yarı iletkende, LO fononu sırasında iyonların yer değiştirmesi, serbest yük taşıyıcılarıyla etkileşime giren bir elektrik alanı oluşturur. Bu etkileşimin gücü, elektronik ve toplam dielektrik tarama arasındaki farkla belirlenir ve şu şekilde ifade edilir:Polar bir yarı iletkende, LO fononu sırasında iyonların yer değiştirmesi, serbest yük taşıyıcılarıyla etkileşime giren bir elektrik alanı oluşturur. Bu etkileşimin gücü, elektronik ve toplam dielektrik tarama arasındaki farkla belirlenir ve şu şekilde ifade edilir:
\[ \frac{1}{\varepsilon_\infty} - \frac{1}{\varepsilon_s}. \] \[ \frac{1}{\varepsilon_\infty} - \frac{1}{\varepsilon_s}. \]
Bu niceliğin büyüklüğü arttıkça, polar etkileşim de güçlenir. Silisyum gibi polar olmayan bir yarı iletkende, optik kafes titreşimleriyle ilişkili uzun menzilli bir elektrik alanı bulunmaz. Bu nedenle, dielektrik tepkiye iyonik katkı bu modelde mevcut değildir ve bu durum \(\varepsilon_s=\varepsilon_\infty\) değerini ve yok denecek kadar az bir Fröhlich etkileşimini ortaya çıkarır. Bu dielektrik terim, aşağıda türetilen saçılma matrisi elemanında doğrudan görünür.Bu niceliğin büyüklüğü arttıkça, polar etkileşim de güçlenir. Silisyum gibi polar olmayan bir yarı iletkende, optik kafes titreşimleriyle ilişkili uzun menzilli bir elektrik alanı bulunmaz. Bu nedenle, dielektrik tepkiye iyonik katkı bu modelde mevcut değildir ve bu durum \(\varepsilon_s=\varepsilon_\infty\) değerini ve yok denecek kadar az bir Fröhlich etkileşimini ortaya çıkarır. Bu dielektrik terim, aşağıda türetilen saçılma matrisi elemanında doğrudan görünür.
Bağlanma gücünü tek bir boyutsuz sayı, yani Fröhlich bağlanma sabiti olarak ifade etmek genellikle daha pratiktir.Bağlanma gücünü tek bir boyutsuz sayı, yani Fröhlich bağlanma sabiti olarak ifade etmek genellikle daha pratiktir.
\[ \alpha = \frac{e^2}{4\pi\varepsilon_0 \hbar}\sqrt{\frac{m^*}{2\hbar\omega_{LO}}}\left(\frac{1}{\varepsilon_\infty}-\frac{1}{\varepsilon_s}\right), \] \[ \alpha = \frac{e^2}{4\pi\varepsilon_0 \hbar}\sqrt{\frac{m^*}{2\hbar\omega_{LO}}}\left(\frac{1}{\varepsilon_\infty}-\frac{1}{\varepsilon_s}\right), \]
burada \(m^*\), taşıyıcıların etkin kütlesidir. GaAs elektronları için \(\alpha\approx 0.07\) (zayıf etkileşim); GaN, ZnO ve halojenür perovskitler gibi daha iyonik malzemeler için \(\alpha\), 0,4–2 civarındadır. \(\alpha\) küçük olduğunda, etkileşim bir pertürbasyon olarak ele alınabilir ve aşağıda verilen saçılma oranları elde edilir. \(\alpha\), birliğe yaklaştığında veya birliği aştığında, taşıyıcı önemli bir polarizasyon bulutuyla birlikte hareket eder ve daha iyi bir şekilde bir polaron olarak tanımlanabilir; bu durumda, yeniden düzenlenmiş kütle ve enerji değerleri kullanılır; bu sayfadaki pertürbatif oranlar dikkatli bir şekilde kullanılmalıdır.burada \(m^*\), taşıyıcıların etkin kütlesidir. GaAs elektronları için \(\alpha\approx 0.07\) (zayıf etkileşim); GaN, ZnO ve halojenür perovskitler gibi daha iyonik malzemeler için \(\alpha\), 0,4–2 civarındadır. \(\alpha\) küçük olduğunda, etkileşim bir pertürbasyon olarak ele alınabilir ve aşağıda verilen saçılma oranları elde edilir. \(\alpha\), birliğe yaklaştığında veya birliği aştığında, taşıyıcı önemli bir polarizasyon bulutuyla birlikte hareket eder ve daha iyi bir şekilde bir polaron olarak tanımlanabilir; bu durumda, yeniden düzenlenmiş kütle ve enerji değerleri kullanılır; bu sayfadaki pertürbatif oranlar dikkatli bir şekilde kullanılmalıdır.
Bant spektrumunda absorpsiyon ve emisyonBant spektrumunda absorpsiyon ve emisyon
Fröhlich saçılması, bir elektronun bir LO fononu ile enerji ve momentum alışverişi yaptığı elastik olmayan bir geçiştir. ??'de gösterildiği gibi, başlangıçta \(\mathbf{k}\) durumunda ve \(E(\mathbf{k})\) enerjisine sahip bir elektron, iki süreçten birini geçirebilir:Fröhlich saçılması, bir elektronun bir LO fononu ile enerji ve momentum alışverişi yaptığı elastik olmayan bir geçiştir. ??'de gösterildiği gibi, başlangıçta \(\mathbf{k}\) durumunda ve \(E(\mathbf{k})\) enerjisine sahip bir elektron, iki süreçten birini geçirebilir:
Fonon emilimi: Elektron, kafes yapısından enerji kazanır \(\hbar\omega_{LO}\) ve daha yüksek enerjili bir duruma geçer \(\mathbf{k}'=\mathbf{k}+\mathbf{q}\), burada \(E(\mathbf{k}')=E(\mathbf{k})+\hbar\omega_{LO}\).Fonon emilimi: Elektron, kafes yapısından enerji kazanır \(\hbar\omega_{LO}\) ve daha yüksek enerjili bir duruma geçer \(\mathbf{k}'=\mathbf{k}+\mathbf{q}\), burada \(E(\mathbf{k}')=E(\mathbf{k})+\hbar\omega_{LO}\).
Fonon yayılımı: Elektron, enerjiyi kafes yapısına aktarır \(\hbar\omega_{LO}\) ve daha düşük enerjili bir duruma geçer \(\mathbf{k}'=\mathbf{k}-\mathbf{q}\), burada \(E(\mathbf{k}')=E(\mathbf{k})-\hbar\omega_{LO}\).Fonon yayılımı: Elektron, enerjiyi kafes yapısına aktarır \(\hbar\omega_{LO}\) ve daha düşük enerjili bir duruma geçer \(\mathbf{k}'=\mathbf{k}-\mathbf{q}\), burada \(E(\mathbf{k}')=E(\mathbf{k})-\hbar\omega_{LO}\).
Her iki süreç de enerjiyi ve kristal momentumu korur. LO fononları bölge merkezine yakın bölgelerde yaklaşık olarak dağılma göstermediğinden, enerjileri \(\hbar\omega_{LO}\) sabit bir değer olarak kabul edilebilir; GaAs'ta yaklaşık 36 meV, GaN'de ise 92 meV'dir. Bu, emisyon üzerinde önemli bir sınırlama getirir: bir elektronun en azından şu özelliklere sahip olması gerekir: \(\hbar\omega_{LO}\) kinetik enerjisi, bant minimumunun üzerinde olduğu için bir LO fononu yayabilir.Bu eşik değerinin altındaki elektronlar yalnızca fonon emilimi gerçekleştirebilir. Eşik değerine ulaşıldığında, emisyon kanalı açılır ve bu sayede yüksek enerjili elektronlar, enerjilerini kafes yapısına ayrık miktarlarda aktarabilir. \(\hbar\omega_{LO}\)Bu davranışın belirgin bir şekilde gözlemlenebildiği yerler şunlardır: ??Bu, GaAs içindeki elektronlar için hesaplanan absorpsiyon, emisyon ve toplam saçılma oranlarını gösterir. Her iki süreç de enerjiyi ve kristal momentumu korur. LO fononları bölge merkezine yakın bölgelerde yaklaşık olarak dağılma göstermediğinden, enerjileri \(\hbar\omega_{LO}\) sabit bir değer olarak kabul edilebilir; GaAs'ta yaklaşık 36 meV, GaN'de ise 92 meV'dir. Bu, emisyon üzerinde önemli bir sınırlama getirir: bir elektronun en azından şu özelliklere sahip olması gerekir: \(\hbar\omega_{LO}\) kinetik enerjisi, bant minimumunun üzerinde olduğu için bir LO fononu yayabilir.Bu eşik değerinin altındaki elektronlar yalnızca fonon emilimi gerçekleştirebilir. Eşik değerine ulaşıldığında, emisyon kanalı açılır ve bu sayede yüksek enerjili elektronlar, enerjilerini kafes yapısına ayrık miktarlarda aktarabilir. \(\hbar\omega_{LO}\)Bu davranışın belirgin bir şekilde gözlemlenebildiği yerler şunlardır: ??Bu, GaAs içindeki elektronlar için hesaplanan absorpsiyon, emisyon ve toplam saçılma oranlarını gösterir.
Her bir sürecin olasılığı, kafes içinde bulunan LO fononlarının sayısına da bağlıdır. Termal dengede, ortalama fonon doluluğu Bose-Einstein dağılımı ile açıklanır.Her bir sürecin olasılığı, kafes içinde bulunan LO fononlarının sayısına da bağlıdır. Termal dengede, ortalama fonon doluluğu Bose-Einstein dağılımı ile açıklanır.
\[ N_{LO} = \frac{1}{\exp\!\left(\hbar\omega_{LO}/k_B T_L\right)-1}, \] \[ N_{LO} = \frac{1}{\exp\!\left(\hbar\omega_{LO}/k_B T_L\right)-1}, \]
burada \(T_L\), kafes sıcaklığıdır. Absorpsiyon olasılığı, \(N_{LO}\) ile doğru orantılıdır, çünkü elektronun bir fononu absorbe edebilmesi için o fononun zaten mevcut olması gerekir. Öte yandan, emisyon \(N_{LO}+1\) ile doğru orantılıdır. Ek olarak \(+1\), kendiliğinden meydana gelen fonon emisyonunu temsil eder ve elektronun yeterli enerjiye sahip olması koşuluyla, sıfır sıcaklıkta bile gerçekleşmeye devam edebilir.burada \(T_L\), kafes sıcaklığıdır. Absorpsiyon olasılığı, \(N_{LO}\) ile doğru orantılıdır, çünkü elektronun bir fononu absorbe edebilmesi için o fononun zaten mevcut olması gerekir. Öte yandan, emisyon \(N_{LO}+1\) ile doğru orantılıdır. Ek olarak \(+1\), kendiliğinden meydana gelen fonon emisyonunu temsil eder ve elektronun yeterli enerjiye sahip olması koşuluyla, sıfır sıcaklıkta bile gerçekleşmeye devam edebilir.
300 K'de GaAs için, \(N_{LO}\approx 0.33\) değeri, emisyon için elde edilen değerin, absorpsiyon için elde edilen değerden yaklaşık dört kat daha büyük olduğunu gösteriyor. Gerçek saçılma oranları ayrıca mevcut son elektronik durumlara bağlıdır; bu durum ??'de gösterilmiştir. Kafes sıcaklığı arttıkça, fonon yoğunluğu artar, bu da etkileşimi güçlendirir ve polar yarı iletkenlerde yaygın olarak gözlemlenen taşıyıcı hareketliliğindeki azalmaya katkıda bulunur.300 K'de GaAs için, \(N_{LO}\approx 0.33\) değeri, emisyon için elde edilen değerin, absorpsiyon için elde edilen değerden yaklaşık dört kat daha büyük olduğunu gösteriyor. Gerçek saçılma oranları ayrıca mevcut son elektronik durumlara bağlıdır; bu durum ??'de gösterilmiştir. Kafes sıcaklığı arttıkça, fonon yoğunluğu artar, bu da etkileşimi güçlendirir ve polar yarı iletkenlerde yaygın olarak gözlemlenen taşıyıcı hareketliliğindeki azalmaya katkıda bulunur.
Fröhlich eşleşme matrisinin bir elemanıFröhlich eşleşme matrisinin bir elemanı
Şimdi bu etkileşimi kuantum mekaniği açısından ele alıyoruz. Bir elektron ile boyuna optik fonon arasındaki etkileşim, toplu polar bir yarı iletken için Fröhlich matris elemanı ile tanımlanır ve bu eleman şu şekilde ifade edilir:Şimdi bu etkileşimi kuantum mekaniği açısından ele alıyoruz. Bir elektron ile boyuna optik fonon arasındaki etkileşim, toplu polar bir yarı iletken için Fröhlich matris elemanı ile tanımlanır ve bu eleman şu şekilde ifade edilir:
\[ M(q) = -\frac{i}{q} \left[ \frac{e^2\hbar\omega_{LO}}{2V\varepsilon_0} \left( \frac{1}{\varepsilon_\infty} - \frac{1}{\varepsilon_s} \right) \right]^{1/2}. \] \[ M(q) = -\frac{i}{q} \left[ \frac{e^2\hbar\omega_{LO}}{2V\varepsilon_0} \left( \frac{1}{\varepsilon_\infty} - \frac{1}{\varepsilon_s} \right) \right]^{1/2}. \]
Burada, \(V\) kristal normalizasyon hacmini ve \(q\) fonon dalga vektörünü temsil etmektedir. Elektronik durumların düzlem dalgalar olduğu varsayıldığında, etkileşim, kristal momentumunun korunması koşuluyla, başlangıç durumunu \(|\mathbf{k}\rangle\) son durum \(|\mathbf{k}'\rangle\) ile ilişkilendirir. Fonon emilimi ve yayılması için, son dalga vektörü sırasıyla \(\mathbf{k}'=\mathbf{k}\pm\mathbf{q}\) olur.Burada, \(V\) kristal normalizasyon hacmini ve \(q\) fonon dalga vektörünü temsil etmektedir. Elektronik durumların düzlem dalgalar olduğu varsayıldığında, etkileşim, kristal momentumunun korunması koşuluyla, başlangıç durumunu \(|\mathbf{k}\rangle\) son durum \(|\mathbf{k}'\rangle\) ile ilişkilendirir. Fonon emilimi ve yayılması için, son dalga vektörü sırasıyla \(\mathbf{k}'=\mathbf{k}\pm\mathbf{q}\) olur.
Fonon doluluk faktörlerini de dahil ederek ve başlangıç ve bitiş Bloch fonksiyonlarının periyodik kısımları arasındaki örtüşmenin yaklaşık olarak bire eşit olduğunu varsayarak, kareli geçiş matris elemanları şu hale gelir:Fonon doluluk faktörlerini de dahil ederek ve başlangıç ve bitiş Bloch fonksiyonlarının periyodik kısımları arasındaki örtüşmenin yaklaşık olarak bire eşit olduğunu varsayarak, kareli geçiş matris elemanları şu hale gelir:
\[ |M_{\mathrm{abs}}(q)|^2 = |M(q)|^2 N_{LO}, \] \[ |M_{\mathrm{abs}}(q)|^2 = |M(q)|^2 N_{LO}, \]
\[ |M_{\mathrm{em}}(q)|^2 = |M(q)|^2 (N_{LO}+1). \] \[ |M_{\mathrm{em}}(q)|^2 = |M(q)|^2 (N_{LO}+1). \]
Soğurma terimi, mevcut LO fononlarının sayısına bağlıdır; emisyon ise ek bir kendiliğinden oluşma katkısı içerir. Bu matris elemanları, Fermi'nin altın kuralında elektronik durumlar arasındaki bir geçişin olasılığını hesaplamak için kullanılır.Soğurma terimi, mevcut LO fononlarının sayısına bağlıdır; emisyon ise ek bir kendiliğinden oluşma katkısı içerir. Bu matris elemanları, Fermi'nin altın kuralında elektronik durumlar arasındaki bir geçişin olasılığını hesaplamak için kullanılır.
Fermi'nin altın kuralından üç boyutlu k-uzay integralineFermi'nin altın kuralından üç boyutlu k-uzay integraline
Fröhlich eşleşme matris öğesini belirledikten sonra, artık bir elektronun başlangıç durumundan \(|\mathbf{k}\rangle\) son duruma \(|\mathbf{k}'\rangle\) ne kadar sıklıkla saçıldığı oranını hesaplayabiliriz. ??'de gösterildiği gibi, bu durum ya LO fononunun emilmesi ya da salınması yoluyla gerçekleşebilir ve bu süreçte elektron enerji kazanır veya kaybeder \(\hbar\omega_{LO}\).Fröhlich eşleşme matris öğesini belirledikten sonra, artık bir elektronun başlangıç durumundan \(|\mathbf{k}\rangle\) son duruma \(|\mathbf{k}'\rangle\) ne kadar sıklıkla saçıldığı oranını hesaplayabiliriz. ??'de gösterildiği gibi, bu durum ya LO fononunun emilmesi ya da salınması yoluyla gerçekleşebilir ve bu süreçte elektron enerji kazanır veya kaybeder \(\hbar\omega_{LO}\).
Fermi'nin altın kuralını kullanarak, toplam saçılma oranı, tüm izin verilen fonon dalga vektörleri \(\mathbf{q}\) ve her iki saçılma süreci üzerinden yapılan toplam işlemle elde edilir:Fermi'nin altın kuralını kullanarak, toplam saçılma oranı, tüm izin verilen fonon dalga vektörleri \(\mathbf{q}\) ve her iki saçılma süreci üzerinden yapılan toplam işlemle elde edilir:
\[ \begin{aligned} \frac{1}{\tau(\mathbf{k})} = \frac{2\pi}{\hbar} \sum_{\mathbf{q}} \Big[ &|M_{\mathrm{abs}}(q)|^2 \delta\big( E(\mathbf{k}+\mathbf{q})-E(\mathbf{k})-\hbar\omega_{LO} \big) \\ +{}& |M_{\mathrm{em}}(q)|^2 \delta\big( E(\mathbf{k}-\mathbf{q})-E(\mathbf{k})+\hbar\omega_{LO} \big) \Big]. \end{aligned} \] \[ \begin{aligned} \frac{1}{\tau(\mathbf{k})} = \frac{2\pi}{\hbar} \sum_{\mathbf{q}} \Big[ &|M_{\mathrm{abs}}(q)|^2 \delta\big( E(\mathbf{k}+\mathbf{q})-E(\mathbf{k})-\hbar\omega_{LO} \big) \\ +{}& |M_{\mathrm{em}}(q)|^2 \delta\big( E(\mathbf{k}-\mathbf{q})-E(\mathbf{k})+\hbar\omega_{LO} \big) \Big]. \end{aligned} \]
Burada, \(\delta\) Dirac delta fonksiyonunu temsil eder ve bu fonksiyon enerji korunumu ilkesini sağlar. Absorpsiyon ve emisyon matris elemanları, \(|M_{\mathrm{abs}}(q)|^2=|M(q)|^2N_{LO}\) ve \(|M_{\mathrm{em}}(q)|^2=|M(q)|^2(N_{LO}+1)\), önceki bölümde tanıtılmıştır. Son elektron hallerinin boş olduğunu varsayıyoruz, böylece Pauli engellemesi ihmal edilebilir.Burada, \(\delta\) Dirac delta fonksiyonunu temsil eder ve bu fonksiyon enerji korunumu ilkesini sağlar. Absorpsiyon ve emisyon matris elemanları, \(|M_{\mathrm{abs}}(q)|^2=|M(q)|^2N_{LO}\) ve \(|M_{\mathrm{em}}(q)|^2=|M(q)|^2(N_{LO}+1)\), önceki bölümde tanıtılmıştır. Son elektron hallerinin boş olduğunu varsayıyoruz, böylece Pauli engellemesi ihmal edilebilir.
Yeterince büyük bir kristal için, izin verilen fonon dalga vektörleri birbirine yakın aralıklıdır ve toplam, Brillouin bölgesi üzerinden bir integral ile ifade edilebilir:Yeterince büyük bir kristal için, izin verilen fonon dalga vektörleri birbirine yakın aralıklıdır ve toplam, Brillouin bölgesi üzerinden bir integral ile ifade edilebilir:
\[ \sum_{\mathbf{q}} \longrightarrow \frac{V}{(2\pi)^3}\int d^3q. \] \[ \sum_{\mathbf{q}} \longrightarrow \frac{V}{(2\pi)^3}\int d^3q. \]
\(V\) faktörü, kare Fröhlich matris elemanının \(1/V\) bağımlılığını ortadan kaldırır ve böylece saçılma oranı, kristal normalizasyon hacminden bağımsız hale gelir. \(M_{\mathrm{abs}}(q)\) ifadesini yerine koyduğumuzda, absorpsiyon oranı şu hale gelir:\(V\) faktörü, kare Fröhlich matris elemanının \(1/V\) bağımlılığını ortadan kaldırır ve böylece saçılma oranı, kristal normalizasyon hacminden bağımsız hale gelir. \(M_{\mathrm{abs}}(q)\) ifadesini yerine koyduğumuzda, absorpsiyon oranı şu hale gelir:
\[ \begin{aligned} \frac{1}{\tau_{\mathrm{abs}}(\mathbf{k})} ={}& \frac{2\pi}{\hbar} \frac{V}{(2\pi)^3} \int d^3q\; \frac{e^2\hbar\omega_{LO}}{2V\varepsilon_0} \left( \frac{1}{\varepsilon_\infty} - \frac{1}{\varepsilon_s} \right) \frac{N_{LO}}{q^2} \\[4pt] &\times \delta\big( E(\mathbf{k}+\mathbf{q})-E(\mathbf{k})-\hbar\omega_{LO} \big). \end{aligned} \] \[ \begin{aligned} \frac{1}{\tau_{\mathrm{abs}}(\mathbf{k})} ={}& \frac{2\pi}{\hbar} \frac{V}{(2\pi)^3} \int d^3q\; \frac{e^2\hbar\omega_{LO}}{2V\varepsilon_0} \left( \frac{1}{\varepsilon_\infty} - \frac{1}{\varepsilon_s} \right) \frac{N_{LO}}{q^2} \\[4pt] &\times \delta\big( E(\mathbf{k}+\mathbf{q})-E(\mathbf{k})-\hbar\omega_{LO} \big). \end{aligned} \]
Bu integrali değerlendirmek için, polar eksenin başlangıçtaki elektron dalga vektörü \(\mathbf{k}\) boyunca hizalandığı küresel koordinatları kullanırız. Azimutal açı üzerinden yapılan integrasyon şu sonucu verir:Bu integrali değerlendirmek için, polar eksenin başlangıçtaki elektron dalga vektörü \(\mathbf{k}\) boyunca hizalandığı küresel koordinatları kullanırız. Azimutal açı üzerinden yapılan integrasyon şu sonucu verir:
\[ d^3q = 2\pi q^2\,dq\,d(\cos\theta), \] \[ d^3q = 2\pi q^2\,dq\,d(\cos\theta), \]
burada \(\theta\), elektron ve fonon dalga vektörleri arasındaki açıdır; \(\mathbf{k}\) ve \(\mathbf{q}\) ise diğer vektörlerdir. Dikkat ederseniz, \(q^2\) ile temsil edilen hacim elemanından kaynaklanan katkı, Fröhlich matris elemanının \(1/q^2\) ile temsil edilen bağımlılığını ortadan kaldırır. Bu, kalan integrali önemli ölçüde basitleştirir.burada \(\theta\), elektron ve fonon dalga vektörleri arasındaki açıdır; \(\mathbf{k}\) ve \(\mathbf{q}\) ise diğer vektörlerdir. Dikkat ederseniz, \(q^2\) ile temsil edilen hacim elemanından kaynaklanan katkı, Fröhlich matris elemanının \(1/q^2\) ile temsil edilen bağımlılığını ortadan kaldırır. Bu, kalan integrali önemli ölçüde basitleştirir.
Parabolik ve izotropik bir iletim bandı \(E(\mathbf{k})=\hbar^2k^2/2m^*\) varsayıldığında, absorpsiyon delta fonksiyonunun argümanı şu şekilde genişletilebilir:Parabolik ve izotropik bir iletim bandı \(E(\mathbf{k})=\hbar^2k^2/2m^*\) varsayıldığında, absorpsiyon delta fonksiyonunun argümanı şu şekilde genişletilebilir:
\[ \begin{aligned} &E(\mathbf{k}+\mathbf{q})-E(\mathbf{k})-\hbar\omega_{LO} \\[4pt] &\qquad = \frac{\hbar^2}{2m^*} \left( 2kq\cos\theta+q^2 \right) -\hbar\omega_{LO}. \end{aligned} \] \[ \begin{aligned} &E(\mathbf{k}+\mathbf{q})-E(\mathbf{k})-\hbar\omega_{LO} \\[4pt] &\qquad = \frac{\hbar^2}{2m^*} \left( 2kq\cos\theta+q^2 \right) -\hbar\omega_{LO}. \end{aligned} \]
\(\cos\theta\) üzerinden yapılan entegrasyon, delta fonksiyonunu ortadan kaldırır ve çözüm \(-1\leq\cos\theta\leq1\) koşulunu sağladığı takdirde \(m^*/(\hbar^2kq)\) faktörüne katkıda bulunur. Bu koşul, enerji ve kristal momentumun korunumu ilkesine göre izin verilen fonon dalga vektörlerinin aralığını sınırlar.\(\cos\theta\) üzerinden yapılan entegrasyon, delta fonksiyonunu ortadan kaldırır ve çözüm \(-1\leq\cos\theta\leq1\) koşulunu sağladığı takdirde \(m^*/(\hbar^2kq)\) faktörüne katkıda bulunur. Bu koşul, enerji ve kristal momentumun korunumu ilkesine göre izin verilen fonon dalga vektörlerinin aralığını sınırlar.
Fonon emilimi için izin verilen sınırlar şunlardır:Fonon emilimi için izin verilen sınırlar şunlardır:
\[ \begin{aligned} q_{\min} &= k'-k,\\ q_{\max} &= k'+k,\\ k' &= \sqrt{k^2+\frac{2m^*\omega_{LO}}{\hbar}}. \end{aligned} \] \[ \begin{aligned} q_{\min} &= k'-k,\\ q_{\max} &= k'+k,\\ k' &= \sqrt{k^2+\frac{2m^*\omega_{LO}}{\hbar}}. \end{aligned} \]
\(E\geq\hbar\omega_{LO}\) gerektiren fonon emisyonu için, ilgili sınırlar şunlardır:\(E\geq\hbar\omega_{LO}\) gerektiren fonon emisyonu için, ilgili sınırlar şunlardır:
\[ \begin{aligned} q_{\min} &= k-k',\\ q_{\max} &= k+k',\\ k' &= \sqrt{k^2-\frac{2m^*\omega_{LO}}{\hbar}}. \end{aligned} \] \[ \begin{aligned} q_{\min} &= k-k',\\ q_{\max} &= k+k',\\ k' &= \sqrt{k^2-\frac{2m^*\omega_{LO}}{\hbar}}. \end{aligned} \]
Kalan radyal entegrasyon işlemi oldukça basittir:Kalan radyal entegrasyon işlemi oldukça basittir:
\[ \int_{q_{\min}}^{q_{\max}} \frac{dq}{q} = \ln\left(\frac{q_{\max}}{q_{\min}}\right). \] \[ \int_{q_{\min}}^{q_{\max}} \frac{dq}{q} = \ln\left(\frac{q_{\max}}{q_{\min}}\right). \]
Terimleri toplayıp \(\hbar k=\sqrt{2m^*E}\)'i kullanarak ve \(E\)'nin bant minimumuna göre ölçülen taşıyıcı kinetik enerjisi olduğu durumda, Fröhlich saçılma oranları için standart kapalı form ifadeleri elde edilir. Absorpsiyon için:Terimleri toplayıp \(\hbar k=\sqrt{2m^*E}\)'i kullanarak ve \(E\)'nin bant minimumuna göre ölçülen taşıyıcı kinetik enerjisi olduğu durumda, Fröhlich saçılma oranları için standart kapalı form ifadeleri elde edilir. Absorpsiyon için:
\[ \boxed{ \begin{aligned} \frac{1}{\tau_{\mathrm{abs}}(E)} ={}& C(E)N_{LO} \\ &\times \ln\left| \frac{ \sqrt{E+\hbar\omega_{LO}}+\sqrt{E} }{ \sqrt{E+\hbar\omega_{LO}}-\sqrt{E} } \right|, \end{aligned} } \] \[ \boxed{ \begin{aligned} \frac{1}{\tau_{\mathrm{abs}}(E)} ={}& C(E)N_{LO} \\ &\times \ln\left| \frac{ \sqrt{E+\hbar\omega_{LO}}+\sqrt{E} }{ \sqrt{E+\hbar\omega_{LO}}-\sqrt{E} } \right|, \end{aligned} } \]
emisyon açısından bakıldığında,emisyon açısından bakıldığında,
\[ \boxed{ \begin{aligned} \frac{1}{\tau_{\mathrm{em}}(E)} ={}& C(E)(N_{LO}+1) \\ &\times \ln\left| \frac{ \sqrt{E}+\sqrt{E-\hbar\omega_{LO}} }{ \sqrt{E}-\sqrt{E-\hbar\omega_{LO}} } \right|, \qquad E\geq\hbar\omega_{LO}. \end{aligned} } \] \[ \boxed{ \begin{aligned} \frac{1}{\tau_{\mathrm{em}}(E)} ={}& C(E)(N_{LO}+1) \\ &\times \ln\left| \frac{ \sqrt{E}+\sqrt{E-\hbar\omega_{LO}} }{ \sqrt{E}-\sqrt{E-\hbar\omega_{LO}} } \right|, \qquad E\geq\hbar\omega_{LO}. \end{aligned} } \]
Emisyon oranı, LO fonon enerji eşiğinin altında sıfırdır. Bu ifadelerde ortak ön katsayı şudur:Emisyon oranı, LO fonon enerji eşiğinin altında sıfırdır. Bu ifadelerde ortak ön katsayı şudur:
\[ C(E)= \frac{e^2\omega_{LO}}{4\pi\varepsilon_0\hbar} \left( \frac{1}{\varepsilon_\infty} - \frac{1}{\varepsilon_s} \right) \sqrt{\frac{m^*}{2E}}. \] \[ C(E)= \frac{e^2\omega_{LO}}{4\pi\varepsilon_0\hbar} \left( \frac{1}{\varepsilon_\infty} - \frac{1}{\varepsilon_s} \right) \sqrt{\frac{m^*}{2E}}. \]
Toplam Fröhlich saçılma oranı, basitçe iki terimin toplamıdır:Toplam Fröhlich saçılma oranı, basitçe iki terimin toplamıdır:
\[ \boxed{ \frac{1}{\tau(E)} = \frac{1}{\tau_{\mathrm{abs}}(E)} + \frac{1}{\tau_{\mathrm{em}}(E)}. } \] \[ \boxed{ \frac{1}{\tau(E)} = \frac{1}{\tau_{\mathrm{abs}}(E)} + \frac{1}{\tau_{\mathrm{em}}(E)}. } \]
Ortak ön faktör, boyutsuz Fröhlich eşleşme sabiti \(\alpha\) kullanılarak ifade edilebilir ve bu da \(C(E)=\alpha\omega_{LO}\sqrt{\hbar\omega_{LO}/E}\) değerini verir. İki önemli sınır belirtilmelidir. \(E\rightarrow0\) durumunda, absorpsiyon oranı sonlu bir değere, \(2\alpha\omega_{LO}N_{LO}\)'e yaklaşır. Emisyon eşiğinde, \(E=\hbar\omega_{LO}\)'te, emisyon katkısı sıfırdan başlar ve taşıyıcı enerjisi arttıkça hızla yükselir.Ortak ön faktör, boyutsuz Fröhlich eşleşme sabiti \(\alpha\) kullanılarak ifade edilebilir ve bu da \(C(E)=\alpha\omega_{LO}\sqrt{\hbar\omega_{LO}/E}\) değerini verir. İki önemli sınır belirtilmelidir. \(E\rightarrow0\) durumunda, absorpsiyon oranı sonlu bir değere, \(2\alpha\omega_{LO}N_{LO}\)'e yaklaşır. Emisyon eşiğinde, \(E=\hbar\omega_{LO}\)'te, emisyon katkısı sıfırdan başlar ve taşıyıcı enerjisi arttıkça hızla yükselir.
Bu davranış, ?? grafiğinde doğrudan görülebilir; bu grafik, 300 K'de GaAs'deki elektronlar için hesaplanan absorpsiyon, emisyon ve toplam saçılma oranlarını göstermektedir. Yüksek enerjili elektronlar için elde edilen oranlar genellikle \(10^{12}\)–\(10^{13}\,\mathrm{s^{-1}}\) aralığındadır ve LO fonon emisyon süreleri yaklaşık 0,1–0,2 ps'ye ulaşır. Bu hızlı emisyon süreçleri, enerjik taşıyıcıların enerjiyi kafes yapısına aktardığı önemli bir mekanizma sağlar.Bu davranış, ?? grafiğinde doğrudan görülebilir; bu grafik, 300 K'de GaAs'deki elektronlar için hesaplanan absorpsiyon, emisyon ve toplam saçılma oranlarını göstermektedir. Yüksek enerjili elektronlar için elde edilen oranlar genellikle \(10^{12}\)–\(10^{13}\,\mathrm{s^{-1}}\) aralığındadır ve LO fonon emisyon süreleri yaklaşık 0,1–0,2 ps'ye ulaşır. Bu hızlı emisyon süreçleri, enerjik taşıyıcıların enerjiyi kafes yapısına aktardığı önemli bir mekanizma sağlar.
Taşıyıcı saçılmasından hareketliliğeTaşıyıcı saçılmasından hareketliliğe
Yük taşıyıcılarının saçılması, bir yarı iletkenin elektriksel hareketliliğinin belirlenmesinde önemli bir rol oynar. Bir elektrik alanı uygulandığında, elektronlar ve boşluklar alanın etkisiyle hızlanır. Ancak, hareketleri sürekli olarak fononlar, safsızlıklar, kusurlar ve diğer yük taşıyıcılarıyla olan etkileşimler nedeniyle kesintiye uğrar. Bu saçılma süreçleri, yük taşıyıcılarının sonsuza kadar hızlanmasını engeller ve ortalama sürüklenme hızlarını belirler.Yük taşıyıcılarının saçılması, bir yarı iletkenin elektriksel hareketliliğinin belirlenmesinde önemli bir rol oynar. Bir elektrik alanı uygulandığında, elektronlar ve boşluklar alanın etkisiyle hızlanır. Ancak, hareketleri sürekli olarak fononlar, safsızlıklar, kusurlar ve diğer yük taşıyıcılarıyla olan etkileşimler nedeniyle kesintiye uğrar. Bu saçılma süreçleri, yük taşıyıcılarının sonsuza kadar hızlanmasını engeller ve ortalama sürüklenme hızlarını belirler.
En basit taşıma modelinde, taşıyıcı hareketliliği ile saçılma arasındaki ilişki Drude formülü ile açıklanır.En basit taşıma modelinde, taşıyıcı hareketliliği ile saçılma arasındaki ilişki Drude formülü ile açıklanır.
\[ \boxed{ \mu = \frac{e\tau_{\mathrm{tr}}}{m^*} } \] \[ \boxed{ \mu = \frac{e\tau_{\mathrm{tr}}}{m^*} } \]
burada \(e\) temel yükü, \(m^*\) taşıyıcıların etkin kütlesini ve \(\tau_{\mathrm{tr}}\) momentum gevşeme süresini temsil etmektedir. Fiziksel olarak, \(\tau_{\mathrm{tr}}\) uygulanan bir elektrik alan tarafından üretilen taşıyıcıların yönlü hareketini ne kadar hızlı bir şekilde saçılmanın ortadan kaldırdığını açıklar. Daha uzun bir gevşeme süresi genellikle daha yüksek bir hareketliliğe yol açarken, daha güçlü bir momentum gevşemesi hareketliliği azaltır.burada \(e\) temel yükü, \(m^*\) taşıyıcıların etkin kütlesini ve \(\tau_{\mathrm{tr}}\) momentum gevşeme süresini temsil etmektedir. Fiziksel olarak, \(\tau_{\mathrm{tr}}\) uygulanan bir elektrik alan tarafından üretilen taşıyıcıların yönlü hareketini ne kadar hızlı bir şekilde saçılmanın ortadan kaldırdığını açıklar. Daha uzun bir gevşeme süresi genellikle daha yüksek bir hareketliliğe yol açarken, daha güçlü bir momentum gevşemesi hareketliliği azaltır.
Saçılma oranından momentum gevşemesineSaçılma oranından momentum gevşemesine
Önceki bölümde hesaplanan toplam saçılma oranı ile saçılmanın taşıyıcı momentumunu ne kadar süreyle etkilediğini gösteren oran arasında önemli bir fark vardır. Toplam saçılma oranı \(1/\tau(\mathbf{k})\), başlangıçtaki elektronik durumdan yapılan her geçişi sayar ve taşıyıcı hareketinin yönündeki değişiklik miktarını dikkate almaz.Önceki bölümde hesaplanan toplam saçılma oranı ile saçılmanın taşıyıcı momentumunu ne kadar süreyle etkilediğini gösteren oran arasında önemli bir fark vardır. Toplam saçılma oranı \(1/\tau(\mathbf{k})\), başlangıçtaki elektronik durumdan yapılan her geçişi sayar ve taşıyıcı hareketinin yönündeki değişiklik miktarını dikkate almaz.
Başlangıçta \(\mathbf{k}\) dalga vektörüne sahip bir elektronun hareket ettiğini düşünelim. Bir saçılma olayından sonra, dalga vektörü \(\mathbf{k}'\) olarak değişir ve bu, orijinal yönüyle \(\theta_s\) açısı yapar. İzotropik parabolik bir bant ve elastik bir saçılma olayında, elektron aynı hıza sahip olmaya devam eder, ancak son hızının yalnızca bir bileşeni orijinal yönüyle paralel kalır. Bu bileşen şudur:Başlangıçta \(\mathbf{k}\) dalga vektörüne sahip bir elektronun hareket ettiğini düşünelim. Bir saçılma olayından sonra, dalga vektörü \(\mathbf{k}'\) olarak değişir ve bu, orijinal yönüyle \(\theta_s\) açısı yapar. İzotropik parabolik bir bant ve elastik bir saçılma olayında, elektron aynı hıza sahip olmaya devam eder, ancak son hızının yalnızca bir bileşeni orijinal yönüyle paralel kalır. Bu bileşen şudur:
\[ v_{\parallel}' = v\cos\theta_s. \] \[ v_{\parallel}' = v\cos\theta_s. \]
Dolayısıyla, saçılma olayında kaybedilen orijinal yönlü hızın oranı şudur:Dolayısıyla, saçılma olayında kaybedilen orijinal yönlü hızın oranı şudur:
\[ \frac{v-v_{\parallel}'}{v} = \boxed{1-\cos\theta_s}. \] \[ \frac{v-v_{\parallel}'}{v} = \boxed{1-\cos\theta_s}. \]
Bu basit geometrik açıklama, farklı açılardan yapılan saçılmanın, momentumun azalmasına eşit ölçüde katkıda bulunmamasının nedenini ortaya koymaktadır. Örneğin:Bu basit geometrik açıklama, farklı açılardan yapılan saçılmanın, momentumun azalmasına eşit ölçüde katkıda bulunmamasının nedenini ortaya koymaktadır. Örneğin:
- İleri saçılma (\(\theta_s=0^\circ\)): ağırlık sıfırdır, çünkü elektron orijinal yönünde hareket etmeye devam eder.İleri saçılma (\(\theta_s=0^\circ\)): ağırlık sıfırdır, çünkü elektron orijinal yönünde hareket etmeye devam eder.
- \(90^\circ\) boyunca dağılan değerler: ağırlıklandırma değeri birdir, çünkü orijinal yönlü hızın hiçbir kalıntısı kalmamıştır.\(90^\circ\) boyunca dağılan değerler: ağırlıklandırma değeri birdir, çünkü orijinal yönlü hızın hiçbir kalıntısı kalmamıştır.
- Geri saçılma (\(\theta_s=180^\circ\)): ağırlık faktörü iki olarak belirlenir, çünkü elektron hareket yönünü tersine çevirir.Geri saçılma (\(\theta_s=180^\circ\)): ağırlık faktörü iki olarak belirlenir, çünkü elektron hareket yönünü tersine çevirir.
Bu açısal bağımlılığı kullanarak yaklaşık bir taşıma saçılma oranı oluşturabiliriz. İzotropik bantlar için yaygın olarak kullanılan bir açısal ağırlıklandırma yaklaşımı şudur:Bu açısal bağımlılığı kullanarak yaklaşık bir taşıma saçılma oranı oluşturabiliriz. İzotropik bantlar için yaygın olarak kullanılan bir açısal ağırlıklandırma yaklaşımı şudur:
\[ \begin{aligned} \frac{1}{\tau_{\mathrm{tr}}(\mathbf{k})} \simeq \frac{2\pi}{\hbar} \sum_{\mathbf{q}} (1-\cos\theta_s) \Big[ &|M_{\mathrm{abs}}(q)|^2 \delta(E'-E-\hbar\omega_{LO}) \\ +{}& |M_{\mathrm{em}}(q)|^2 \delta(E'-E+\hbar\omega_{LO}) \Big]. \end{aligned} \] \[ \begin{aligned} \frac{1}{\tau_{\mathrm{tr}}(\mathbf{k})} \simeq \frac{2\pi}{\hbar} \sum_{\mathbf{q}} (1-\cos\theta_s) \Big[ &|M_{\mathrm{abs}}(q)|^2 \delta(E'-E-\hbar\omega_{LO}) \\ +{}& |M_{\mathrm{em}}(q)|^2 \delta(E'-E+\hbar\omega_{LO}) \Big]. \end{aligned} \]
Burada, \(\theta_s\), başlangıç ve bitiş taşıyıcı hızları arasındaki açıdır. İzotropik parabolik bir bant için, bu hızlar ilgili dalga vektörlerine paraleldir. \(M_{\mathrm{abs}}\) ve \(M_{\mathrm{em}}\) matris elemanları, önceki bölümde türetilen elemanlardır.Burada, \(\theta_s\), başlangıç ve bitiş taşıyıcı hızları arasındaki açıdır. İzotropik parabolik bir bant için, bu hızlar ilgili dalga vektörlerine paraleldir. \(M_{\mathrm{abs}}\) ve \(M_{\mathrm{em}}\) matris elemanları, önceki bölümde türetilen elemanlardır.
Esnek olmayan saçılma durumunda, taşıyıcı hızı da değiştiğinde, basit açısal ağırlıklandırma bir yaklaşımdır. Daha genel bir tek olay projeksiyon faktörü, izotropik bir bant için \(1-(v'/v)\cos\theta_s\)'dir. Esnek olmayan taşıma olayının titiz bir şekilde incelenmesi, başlangıç ve bitiş taşıyıcı durumları arasındaki etkileşimi de dikkate alan doğrusallaştırılmış Boltzmann taşıma denkleminin çözülmesini gerektirir.Esnek olmayan saçılma durumunda, taşıyıcı hızı da değiştiğinde, basit açısal ağırlıklandırma bir yaklaşımdır. Daha genel bir tek olay projeksiyon faktörü, izotropik bir bant için \(1-(v'/v)\cos\theta_s\)'dir. Esnek olmayan taşıma olayının titiz bir şekilde incelenmesi, başlangıç ve bitiş taşıyıcı durumları arasındaki etkileşimi de dikkate alan doğrusallaştırılmış Boltzmann taşıma denkleminin çözülmesini gerektirir.
Bu ayrım, özellikle Fröhlich saçılması için önemlidir. Çünkü etkileşim, küçük fonon dalga vektörlerini desteklemektedir. \(q\)Birçok geçiş sürecinde, taşıyıcıların hareket yönünde nispeten küçük değişiklikler meydana gelir. Bu nedenle, toplam saçılma oranı, yönlü taşıyıcı hareketinin gevşeme oranıyla önemli ölçüde farklılık gösterebilir. Bu ayrım, özellikle Fröhlich saçılması için önemlidir. Çünkü etkileşim, küçük fonon dalga vektörlerini desteklemektedir. \(q\)Birçok geçiş sürecinde, taşıyıcıların hareket yönünde nispeten küçük değişiklikler meydana gelir. Bu nedenle, toplam saçılma oranı, yönlü taşıyıcı hareketinin gevşeme oranıyla önemli ölçüde farklılık gösterebilir.
Bant yapısından hareketliliği hesaplamaBant yapısından hareketliliği hesaplama
Drude formülü, kullanışlı bir başlangıç noktası sunar, ancak gerçek yarı iletkenlerin mutlaka tek bir etkin kütleye veya sabit bir gevşeme süresine sahip olması gerekmez. Saçılma oranı ve taşıyıcı hızı, elektronik bant yapısı boyunca değişiklik gösterebilir.Drude formülü, kullanışlı bir başlangıç noktası sunar, ancak gerçek yarı iletkenlerin mutlaka tek bir etkin kütleye veya sabit bir gevşeme süresine sahip olması gerekmez. Saçılma oranı ve taşıyıcı hızı, elektronik bant yapısı boyunca değişiklik gösterebilir.
Bunu hesaba katmak için, iletime katılan elektronik durumların katkılarının ortalaması alınarak hareketlilik hesaplanabilir. Gevşeme süresi yaklaşımı içinde, elektron hareketlilik tensörü şöyledir:Bunu hesaba katmak için, iletime katılan elektronik durumların katkılarının ortalaması alınarak hareketlilik hesaplanabilir. Gevşeme süresi yaklaşımı içinde, elektron hareketlilik tensörü şöyledir:
\[ \boxed{ \mu_{ij} = \frac{e}{n} \sum_b \int \frac{d^3k}{(2\pi)^3} v_{b,i}(\mathbf{k}) v_{b,j}(\mathbf{k}) \tau_{\mathrm{tr},b}(\mathbf{k}) \left( -\frac{\partial f}{\partial E} \right)_{E_b(\mathbf{k})} } \] \[ \boxed{ \mu_{ij} = \frac{e}{n} \sum_b \int \frac{d^3k}{(2\pi)^3} v_{b,i}(\mathbf{k}) v_{b,j}(\mathbf{k}) \tau_{\mathrm{tr},b}(\mathbf{k}) \left( -\frac{\partial f}{\partial E} \right)_{E_b(\mathbf{k})} } \]
Burada, \(n\) elektron yoğunluğunu, \(f\) Fermi-Dirac dağılımını ifade eder ve toplam, ilgili elektronik bantlar ve açıkça belirtilen spin veya vadi durumları üzerinden yapılır. Her bir durumun grup hızı, bant dağılımından elde edilir.Burada, \(n\) elektron yoğunluğunu, \(f\) Fermi-Dirac dağılımını ifade eder ve toplam, ilgili elektronik bantlar ve açıkça belirtilen spin veya vadi durumları üzerinden yapılır. Her bir durumun grup hızı, bant dağılımından elde edilir.
\[ \mathbf{v}_b(\mathbf{k}) = \frac{1}{\hbar} \nabla_{\mathbf{k}}E_b(\mathbf{k}). \] \[ \mathbf{v}_b(\mathbf{k}) = \frac{1}{\hbar} \nabla_{\mathbf{k}}E_b(\mathbf{k}). \]
Fermi-Dirac dağılımının türevi, hangi elektronik durumların elektriksel tepkiye katkıda bulunduğunu belirler. Daha sonra bu durumların hızları ve taşıma gevşeme süreleri bir araya getirilerek genel hareketlilik değeri elde edilir.Fermi-Dirac dağılımının türevi, hangi elektronik durumların elektriksel tepkiye katkıda bulunduğunu belirler. Daha sonra bu durumların hızları ve taşıma gevşeme süreleri bir araya getirilerek genel hareketlilik değeri elde edilir.
Bu yaklaşım, özellikle \(k\cdot p\) teorisi kullanılarak hesaplanan sayısal bant yapıları için kullanışlıdır; çünkü enerjiye bağlı hızlar, sabit bir etkin kütle varsayımı yapmak yerine, hesaplanan dağılımdan doğrudan elde edilebilir. Ayrıca, farklı saçılma mekanizmalarının, taşıma gevşeme süresine katkıları aracılığıyla dahil edilmesine olanak tanır. İlgili bant yapısı temelli hareketlilik hesaplamaları, Si/SiGe Δ-vadisi elektron hareketliliği öğreticisi ve Si/SiGe altı bantlı Luttinger–Kohn delik hareketliliği öğreticisi içinde gösterilmiştir. Bu silikon örnekleri, Fröhlich saçılması yerine polar olmayan saçılma mekanizmaları kullanır, ancak elektronik bant yapısından ve saçılma oranlarından taşıyıcı hareketliliğine doğru aynı ilerlemeyi gösterir.Bu yaklaşım, özellikle \(k\cdot p\) teorisi kullanılarak hesaplanan sayısal bant yapıları için kullanışlıdır; çünkü enerjiye bağlı hızlar, sabit bir etkin kütle varsayımı yapmak yerine, hesaplanan dağılımdan doğrudan elde edilebilir. Ayrıca, farklı saçılma mekanizmalarının, taşıma gevşeme süresine katkıları aracılığıyla dahil edilmesine olanak tanır. İlgili bant yapısı temelli hareketlilik hesaplamaları, Si/SiGe Δ-vadisi elektron hareketliliği öğreticisi ve Si/SiGe altı bantlı Luttinger–Kohn delik hareketliliği öğreticisi içinde gösterilmiştir. Bu silikon örnekleri, Fröhlich saçılması yerine polar olmayan saçılma mekanizmaları kullanır, ancak elektronik bant yapısından ve saçılma oranlarından taşıyıcı hareketliliğine doğru aynı ilerlemeyi gösterir.